Midilli’deki Tarihi Cami Restore Edilerek Müze Oluyor

Yunanistan’ın Midilli kentindeki tarihi Osmanlı camisi (Balizade Hasan Bey Camii), kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından, Midilli’nin yakın tarih müzesi olarak yeniden işlevlendirilecek. Restorasyonun son aşamasına girilirken, caminin gerçek adı ve inşa tarihi de ortaya çıktı.

Milyon Euro’luk restorasyon son aşamada

Midilli’nin Epano Skala (Paşa Mahalle) bölgesinde bulunan ve halk arasında “Validat Camii” olarak bilinen tarihi caminin restorasyon, teşhir ve Midilli’nin yakın tarih müzesi olarak yeniden kullanılması projesi final aşamasına yaklaşıyor.

Lesvos Eski Eserler Müdürlüğü tarafından yürütülen ve Kurtarma Fonu’ndan sağlanan 1.2 milyon Euro bütçeli proje, bin yıllık kesintisiz yerleşimin olduğu bu antik kentin tarihini ve topografyasını da yeniden yazıyor.

Caminin gerçek adı ve yeni tarihi

Projenin uygulanması sırasında yapılan araştırmalar, caminin adının “Validat Camii” değil, “Balizade Hasan Bey Camii” olduğunu ortaya çıkardı. Caminin batı cephesinde duvara gömülü bulunan ve okunan ilk kitabesine göre, cami 17. yüzyılın başlarında, özellikle 1620’de inşa edildi.

Ancak, caminin bugünkü şekli, büyük 1867 depreminden sonra, 1889 yılında inşa edildi. Kaynaklara göre yeniden yapımı 30.000 kuruşa mal olan cami, Midilli çarşısı yakınındaki bir mahallede (Varoş) bulunan yerel bir Müslüman vakfına (vakıf) aitti.

Eşsiz mimari ve geri dönen şadırvan

Taş yapılı, tek katlı ve kırma çatılı olan cami, taş döşeli avlusuna mermer bir merdivenle ulaşıyor. Avlu alanında, üzerine kazınmış Osmanlı bezemeleriyle süslenmiş çokgen beyaz mermer bir şadırvan bulunuyordu.

Şadırvan, şu anda Midilli eski arkeoloji müzesinin avlusunda sergileniyor ancak projenin bir parçası olarak anıtın çevresindeki asıl yerine iade edilmesi planlanıyor.

Anadolu’dan gelen pembe taşla yeniden yükselen minare

Caminin 17.5 metre yüksekliğindeki minaresi de orijinal formuna uygun olarak restore edildi. Minare, Anadolu’daki Sarmısak Taşı ocağından getirilen volkanik pembe taş (İgnimbirit türü volkanik bir taştır) ile inşa edilmişti.

Ana bina ise temel sağlamlaştırma ve bakımdan geçirildi. Şu anda çatının ve sundurmanın yeniden inşası tamamlanmak üzere. Temel sağlamlaştırma öncesinde yapılan kazılarda, caminin Erken Hristiyanlık dönemine ait kalıntıların üzerine inşa edildiği, bunların altında ise Arkaik döneme ait bir mezarlığın bulunduğu kanıtlandı.

Tarihi ve hukuki süreç

Cami, 1966 yılında mübadele malları arşivlerinde harabe olarak kaydedildi, 1981 yılında korunmaya değer anıt ilan edildi ve 2003 yılında Kültür Bakanlığı’nın mülkiyetine geçti.

Geçtiğimiz Pazar, 28 Eylül’de, 2025 yılı teması “Mimari Miras – Geçmişi Gelecekle Köprülemek” olan Avrupa Kültürel Miras Günleri kutlamalarında, projenin bugüne kadarki ilerleyişi sunuldu. Projenin mimarları arasında arkeolog Giannis Soukantos, inşaat mühendisi Anastasia Gianta, mimar Kiriaki Petraki ve konservatör Athanasios Tsiproftis yer alıyor.

Mendoni: “Yunanistan saygı öğretiyor”

Yunanistan Kültür Bakanı Lina Mendoni, Midilli ziyareti sırasında projeyi incelemiş ve konuyla ilgili önemli açıklamalarda bulunmuştu.

Mendoni, “Yunanistan kültüre saygı öğretiyor. Osmanlı dönemi anıtları da, Yunanistan’ın korunmasından sorumlu olduğu anıtlardır,” demişti. Sözlerine devamla, “Tüm kültürel mirasımızdan sorumluyuz. Ve bu bütüne, tüm dönemlere ait anıtlar dahildir. Yunanistan, Osmanlı dönemi anıtlarının korunması için 60 milyon Euro’dan fazla harcama yapmıştır. Bunlar, Helenizm için zor bir dönemin anıtları olsa da, tekrarlıyorum, Yunanistan kültür öğreterek ülkenin tüm tarihi dönemlerine ait tüm anıtları korumaktadır,” ifadelerini kullanmıştı.

Bakanın bu sözleri, Yunanistan’ın, kendi topraklarındaki tüm tarihi ve kültürel miras unsurlarına, hangi döneme ait olursa olsun, eşit derecede sahip çıktığını ve bunları koruma sorumluluğunu üstlendiğini gösteren önemli bir mesaj olarak algılandı.