Teknik Gecikme Mi, Yoksa Siyasi ve Diplomatik Kısa Devre Mi Yaşanıyor?

Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısını sağlayacak kabloda yalnızca teknik bir gecikme mi yaşanıyor, yoksa siyasi ve diplomatik kısa devre mi var?

Abeille Marengo’nun Girit’ten hareketi bir kez daha ertelendi. Önce 7 Kasım, ardından 9 Kasım denildi; şimdi gözler 11 Kasım’a çevrildi. Teknik hazırlıklar, diplomatik temaslar ve Türkiye’nin itirazları arasında kablo projesinde neler yaşanıyor?

Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısını sağlayacak Great Sea Interconnector projesinde belirsizlikler devam ediyor. Projenin deniz altı araştırmalarını gerçekleştirmesi beklenen Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo’nun Girit’in Kandiye Limanı’ndan hareketi bir kez daha ertelendi. Daha önce 7 Kasım, ardından 9 Kasım olarak açıklanan hareket tarihi şimdi 11 Kasım Çarşamba gününe bırakıldı.

Peş peşe yaşanan ertelemeler, Atina ile Lefkoşa arasındaki enerji bağlantısının geleceği konusunda yeni soru işaretlerini beraberinde getiriyor. Teknik hazırlıklar mı tamamlanamıyor, diplomatik trafik mi süreci yavaşlatıyor, yoksa Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki itirazları mı projenin önündeki en önemli engel olmaya devam ediyor?

Yunan basınında yayımlanan son haberlere göre, geminin hareket etmesinden önce teknik ekipmanların kalibrasyon testleri gerçekleştirilecek. Yaklaşık 24 saat sürmesi beklenen bu çalışmaların Yunanistan’ın karasuları içerisinde yapılacağı, ardından geminin Kerpe Adası’nın güneydoğusundan Kaşot yönüne ilerlemesinin planlandığı belirtiliyor.

Önce teknik testler, sonra kritik güzergâh

Abeille Marengo’nun limandan ayrılması, deniz altı araştırmalarının hemen başlayacağı anlamına gelmiyor. Geminin öncelikle deniz tabanının haritalandırılmasında kullanılan ölçüm sistemleri ve sensörlerinin kalibrasyonunu tamamlaması gerekiyor.

Asıl kritik aşama ise geminin Kaşot çevresindeki ve Türkiye’nin itirazlarını dile getirdiği deniz alanlarına yönelmesiyle başlayacak. Çünkü elektrik kablosunun planlanan güzergâhının bir bölümü üzerinde Türkiye ile Yunanistan arasında deniz yetki alanlarına ilişkin görüş ayrılığı bulunuyor.

Ankara, söz konusu deniz alanında kıta sahanlığı hakları bulunduğunu savunurken Atina, araştırmaların Yunanistan ve Güney Kıbrıs makamlarının verdiği izinler çerçevesinde yürütüleceğini belirtiyor.

Fransa’nın diplomatik notası da tartışma konusu

Sürecin bir diğer dikkat çekici boyutunu Fransa’nın Ankara’ya ilettiği bildirilen diplomatik nota oluşturuyor.

Yunan basınında yer alan bilgilere göre Fransa, söz konusu bildirimin araştırmalar için Türkiye’den izin talebi anlamına gelmediğini ve deniz yetki alanları konusunda herhangi bir hukuki pozisyonu önceden belirlemediğini açıklayan ifadeler kullandı.

Ancak notanın tam metni kamuoyuyla paylaşılmış değil. Dolayısıyla bu ifadelerin kapsamı ve diplomatik anlamı henüz bağımsız biçimde doğrulanabilmiş değil.

Atina ise Nexans şirketinin başvurusu üzerine gerekli izinlerin Yunanistan ve Güney Kıbrıs’ın yetkili makamları tarafından verildiğini, Türkiye’den herhangi bir izin alınmasının söz konusu olmadığını savunuyor.

Ankara’dan yeni NAVTEX gelebilir mi?

Yunan basınında gündeme getirilen bir başka ihtimal de Türkiye’nin yeni bir NAVTEX yayımlaması.

Diplomatik kaynaklara dayandırılan değerlendirmelerde Ankara’nın, Yunanistan tarafından ilan edilen araştırma koordinatlarıyla örtüşen yeni bir deniz duyurusu yayımlayabileceği öne sürülüyor. Böyle bir adımın, araştırmaların Türkiye’nin onayı çerçevesinde yürütüldüğü yönünde bir görüntü oluşturma amacı taşıyabileceği iddia ediliyor.

Ancak bu, şu aşamada gerçekleşmiş bir gelişme değil, Yunan basınında dile getirilen olası bir senaryo.

Yunanistan, planlanan güzergâh için 6 Mart 2027 tarihine kadar geçerli NAVTEX yayımlarken Türkiye de 6 Kasım’da buna karşılık kendi deniz duyurusunu yayımlamıştı.

2024’teki Kaşot gerilimi yeniden mi yaşanacak?

Bugünkü gelişmeler, Temmuz 2024’te yaşanan gerilimi de yeniden gündeme taşıyor. O dönemde Kaşot çevresinde yürütülen deniz altı araştırmaları sırasında Türk savaş gemilerinin bölgede görülmesinin ardından çalışmalar durmuştu.

Şimdi aynı bölgede yeniden araştırma hazırlığı yapılması, Atina’nın yanı sıra Paris ve Lefkoşa açısından da sürecin nasıl ilerleyeceği sorusunu gündeme getiriyor.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın son dönemde yaptığı açıklamalarda olumlu mesajlar vermesine rağmen, deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlığı ortadan kaldıran somut bir mutabakat henüz açıklanmış değil.

Asıl sınav limandan ayrıldıktan sonra başlayacak

Abeille Marengo’nun 11 Kasım’da limandan ayrılması halinde bile projenin önündeki belirsizliklerin ortadan kalktığını söylemek mümkün olmayacak. Çünkü geminin hareketi ile tartışmalı deniz alanlarında araştırmalara başlaması birbirinden farklı aşamalar.

Şimdilik gözler üç gelişmeye çevrilmiş durumda: Fransız gemisinin gerçekten limandan ayrılıp ayrılmayacağı, teknik testlerin ne zaman tamamlanacağı ve gemi Türkiye’nin itiraz ettiği bölgeye yaklaştığında Ankara’nın nasıl bir tutum sergileyeceği.

Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasındaki milyarlarca avroluk elektrik bağlantısı projesinde takvim sürekli değişirken, kamuoyunun aklındaki soru da giderek büyüyor: Bu kabloda yalnızca teknik bir gecikme mi yaşanıyor, yoksa siyasi ve diplomatik kısa devre mi var?