Girit-Güney Kıbrıs Elektrik Bağlantı Projesinde Kritik Gün Gemi Sahaya Çıkıyor

GSI kablosunda kritik gün: Fransa’nın Ankara hamlesi, Fidan’ın mesajı ve Türkiye’nin karşı NAVTEX’I ne anlama geliyor.

Atina ile Ankara arasında tansiyonu düşürme arayışı sürerken Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo yeniden sahaya çıkmaya hazırlanıyor. Fransa’nın Türkiye’ye diplomatik nota verdiği iddiası Yunan basınında geniş yankı buldu. Ancak Ankara’nın karşı NAVTEX’i hâlâ yürürlükte. Şimdi gözler geminin hareketine ve Türk donanmasının vereceği karşılığa çevrildi.

Doğu Akdeniz’de Yunanistan ile Türkiye arasında yeni bir gerilim başlığına dönüşen Girit-Güney Kıbrıs elektrik bağlantı projesinde (Great Sea Interconnector – GSI) kritik bir aşamaya gelindi. Yaklaşık 10 yıldır çeşitli siyasi, ekonomik ve jeopolitik engeller nedeniyle ilerlemekte zorlanan proje kapsamında Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo’nun yeniden denize açılması bekleniyor.

Yunanistan Dışişleri Bakanlığının 6 Kasım’da araştırma ve kablo döşeme faaliyetlerine ilişkin izin sürecini tamamlamasının ardından Girit Hidrografi Servisi tarafından 1411/26 numaralı NAVTEX yayımlandı. Güney Kıbrıs da kendi Münhasır Ekonomik Bölgesindeki çalışmalar için 345/26 numaralı ayrı bir NAVTEX çıkardı.

Ancak Atina’nın bu adımı Ankara’nın itirazıyla karşılaştı. Türkiye, 6 Kasım’da yayımladığı 1105/26 numaralı karşı NAVTEX ile araştırma sahasının bir bölümünün Türk kıta sahanlığı içerisinde bulunduğunu bildirdi ve faaliyetlerin Türk makamlarıyla koordine edilmesini istedi.

Fidan’ın açıklaması Atina’da dikkat çekti

Gerilimin yükseldiği bir dönemde Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yaptığı açıklama ise diplomatik açıdan dikkat çekti.

Kathimerini gazetesinden gazeteci Manolis Kostidis’in sorusunu yanıtlayan Fidan, NAVTEX meselesiyle ilgili olarak “Her şey normal, her şey yolunda” ifadelerini kullandı. Türk diplomatik kaynakları da NAVTEX konusundaki sorunun çözüldüğünü belirtti.

Ancak Ankara’nın bu açıklamasıyla neyi kastettiği konusunda ayrıntılı bir açıklama yapılmadı. Türkiye’nin karşı NAVTEX’ini geri çektiğine veya deniz yetki alanları konusundaki tezlerinden vazgeçtiğine ilişkin bir gelişme de açıklanmadı.

Atina ise Ankara’nın açıklamasını olumlu bir işaret olarak değerlendirmekle birlikte kendi pozisyonundan geri adım atmadı. Yunan diplomatik kaynakları, araştırma faaliyetlerine ilişkin izin verme yetkisinin Yunanistan’a ait olduğunu ve Türkiye’nin iç değerlendirmelerinin Atina’yı ilgilendirmediğini vurguladı.

Fransa’nın Ankara’ya diplomatik notası

Yunan basınında son günlerin en çok tartışılan konularından biri de Fransa’nın Türkiye’ye gönderdiği öne sürülen diplomatik nota oldu.

CNN Greece ve in.gr tarafından aktarılan bilgilere göre Fransa, araştırma gemisi Abeille Marengo’nun faaliyetlerine ilişkin Türkiye’yi yazılı bir diplomatik bildirimle bilgilendirdi.

Söz konusu bildirimin bir izin talebi olmadığı, yalnızca araştırmaların başlayacağına ilişkin resmî bilgilendirme niteliği taşıdığı ileri sürülüyor. Haberlere yansıyan diplomatik kaynaklara göre bu girişim, Türkiye’nin bölgede herhangi bir yetkisinin tanındığı anlamına da gelmiyor.

Fransa’nın bu adımla Ankara’yı önceden bilgilendirerek denizde yaşanabilecek olası bir karşılaşmanın diplomatik krize dönüşmesini önlemeyi amaçladığı değerlendiriliyor.

Bununla birlikte diplomatik notanın tam metni henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil. Dolayısıyla belgenin içeriğine ilişkin ayrıntılar konusunda kesin hüküm vermek için erken.

Gözler Abeille Marengo’nun izleyeceği rotada

27 Ekim’den bu yana Girit’in Kandiye (İraklion) Limanı’nda bulunan Fransız bayraklı Abeille Marengo’nun 9 Kasım Pazartesi günü (bugün) Kerpe adasına doğru hareket etmesi bekleniyor.

Araştırma gemisinin ilk aşamada Girit çevresinde teknik kontroller ve ölçüm sistemlerinin kalibrasyonunu gerçekleştirmesi, ardından doğuya doğru yani Kerpe (Karpathos) adasına doğru ilerleyerek araştırma faaliyetlerini sürdürmesi planlanıyor.

Asıl kritik aşama ise geminin Kaşot ve Kerpe çevresine, Türkiye’nin kıta sahanlığı iddiasında bulunduğu deniz sahasına yaklaşmasıyla başlayacak.

Bu noktada Ankara’nın nasıl bir tutum sergileyeceği belirleyici olacak. En düşük gerilimli senaryoda Türk savaş gemilerinin Fransız gemisiyle telsiz üzerinden iletişim kurması, faaliyetlerini sorgulaması ve bununla yetinmesi beklenebilir. Ancak bu senaryonun gerçekleşeceğine ilişkin henüz kesin bir güvence bulunmuyor.

Karşı NAVTEX yürürlükte, diplomatik yumuşama ise kırılgan

Mevcut tablo, tarafların diplomatik kanalları açık tutarak denizde yeni bir krizin önüne geçmeye çalıştığını gösteriyor. Ancak Ankara’nın karşı NAVTEX’i yürürlükte bulunurken Atina’nın da araştırma izninden vazgeçmeyeceğini açıklaması, sorunun esasen çözülmediğini ortaya koyuyor.

Fransa’nın diplomatik girişimi ve Hakan Fidan’ın açıklaması tansiyonun düşürülmesine katkı sağlayabilir. Fakat bunun kalıcı bir uzlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği henüz belli değil.

GSI projesinde bundan sonraki aşama yalnızca bir araştırma gemisinin denize açılması meselesi değil. Aynı zamanda Yunanistan ile Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları konusundaki karşılıklı iddialarının sahada nasıl yönetileceğini de gösterecek.

Şimdi gözler Abeille Marengo’nun bugünkü rotasında, Türk donanmasının hareketlerinde ve Ankara’nın diplomatik açıklamalarında olacak.