Batı TrakyaBatı Trakya HaberEditörün Yazıları

Müftülük Mü, Devlet Dairesi Mi? Batı Trakya’da Üç Logonun Anlattığı Büyük Soru!

Dimetoka, Gümülcine ve İskeçe müftülüklerinin logolarındaki Arapça ifadeler, kurumların hukuki statüsünü yeniden tartışmaya açtı. Azınlığın müftülük sorununu "çözdüm" diyen yunanistan konuyu daha da karmaşık ve içinden çıkılmaz bir hale getirdi.

Dimetoka, Gümülcine ve İskeçe müftülüklerinin logolarındaki Arapça ifadeler, kurumların hukuki statüsünü yeniden tartışmaya açtı. “Azınlığın müftülük sorununu çözdüm” diyen Yunanistan konuyu daha da karmaşık ve içinden çıkılmaz bir hale getirdi.

Yunanca ve Arapça var, ancak Batı Trakya Türk Azınlığının ana dili Türkçe’den tek bir harf bile yok. Üstelik Arapça ifadede kullanılan “Dârü’l-İftâ”, doğrudan fetva makamını işaret ediyor. Peki, azınlığın asırlardan beri var olan müftülükleri hangi noktaya getirildi? Azınlığın Müftülüklerine ne oldu? Kim hangi belgelere imza attı, destek verdi?

Batı Trakya’da Dimetoka, Gümülcine ve İskeçe müftülüklerinin yeni kurumsal yapılanması ve geçtiğimiz günlerde Gümülcine’de gerçekleştirilen görev devri töreni, beraberinde cevaplanması gereken önemli soruları da gündeme getirdi.

Yunanistan Eğitim, Din İşleri ve Spor Bakanı Sofia Zaharaki’nin katılımıyla 13 Kasım Cuma günü Gümülcine’de gerçekleştirilen törende, üç bölgedeki tayinli devlet memuru müftülerin görevlerine resmen başlaması kamuoyuna bir kurumsal yenilenme ve yeni bir dönemin başlangıcı olarak sunuldu.

Ancak bu yeni dönemin tabelalarına, logolarına ve hukuki dayanaklarına biraz daha yakından bakıldığında, Batı Trakya Türk Azınlığını yakından ilgilendiren oldukça dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor.

Üç müftülüğün logosunda ne yazıyor?

Dimetoka, Gümülcine ve İskeçe müftülüklerinin logolarında Yunanca ve Arapça ifadeler kullanılıyor. Arapça yazılar ise ilk bakışta düşünüldüğünden daha farklı bir anlam taşıyor.

Dimetoka Müftülüğünün logosunda دار الإفتاء ديديموتيخو, Gümülcine Müftülüğünün logosunda دار الإفتاء كوموتيني, İskeçe Müftülüğünün logosunda ise دار الإفتاء كسانثي ifadeleri bulunuyor.

Bu ifadelerin Türkçe karşılığı sırasıyla Dimetoka Fetva Makamı, Gümülcine Fetva Makamı ve İskeçe Fetva Makamı şeklinde olduğu görülmektedir.

Burada özellikle üzerinde durulması gereken kavram, Arapça Dârü’l-İftâ ifadesidir.

Dâr, ev, merkez veya kurum; iftâ ise fetva verme, dinî ve hukuki konularda görüş bildirme anlamına geliyor.

Dolayısıyla Dârü’l-İftâ, kelime anlamıyla fetva evi, fetva merkezi veya fetva kurumu demektir.

İslam dünyasında bu ifade, dinî konularda fetva üreten ve dinî-hukuki görüş bildiren kurumların adlandırılmasında kullanılıyor.

Peki, Atina’nın hazırladığı süslediği püslediği müftülüklerin logolarında neden “Müftülük“ yerine “Fetva Makamı“ anlamına gelen bu ifade tercih edildi? Atina’nın beyninin arka kısmında neler var?

Yunanca tabelada ve kurumsal tanımlamada müftülük, Arapça bölümde ise “Fetva Kurumu“ vurgusu bulunuyor. Bu iki ifade birbiriyle tamamen ilgisiz değil. Ancak aynı zamanda kurumun nasıl tanımlandığı ve hangi işlevinin öne çıkarıldığı konusunda farklı bir terminolojik tercih ortaya koyuyor. Atina’nın Batı Trakya Türk Azınlığının Müftülüklerinin yetkilerini ve Müftülük Kurumunu ortadan kaldırmak üzere yaptığı sinsize derin bir çalışma olduğu apaçık ortadadır.

Üstelik bu logolarda Batı Trakya Türk Azınlığının ana dili olan Türkçe’ye yer verilmemesi de başlı başına düşündürücü bir durum. Neden düşündürücü; çünkü Azınlığın ana dili Türkçe ve Arapça değil!

Yunanca kullanılması, ülkenin resmî dili olması bakımından anlaşılabilir. Arapça kullanılması da dinî terminoloji açısından açıklanabilir. Ancak bu kurumların hizmet verdiği ve tarihsel olarak şekillendiği toplumun dili Türkçe olduğu hâlde logolarda Türkçenin tamamen dışarıda bırakılması nasıl açıklanacak?

Müftülükler artık Atina’daki Bakanlığın kamu hizmeti mi?

Asıl dikkat çekici mesele ise logoların ötesinde, bu kurumların hukuki statüsünde karşımıza çıkıyor.

Yunanistan Parlamentosu tarafından kabul edilen 4964/2022 sayılı Kanun’un 137. maddesi, Dimetoka, Gümülcine ve İskeçe müftülüklerini Eğitim ve Din İşleri Bakanlığına bağlı, Genel Müdürlük seviyesinde merkezi olmayan kamu hizmetleri olarak tanımlıyor.

Daha da önemlisi, bu kurumların doğrudan Eğitim ve Din İşleri Bakanına bağlı olduğu açıkça belirtiliyor.

Aynı kanunun 138. maddesiyle müftülüklerin yetki alanları da belirleniyor. Buna göre Dimetoka Müftülüğü Meriç (Evros), Gümülcine Müftülüğü Rodop ve İskeçe Müftülüğü İskeçe bölgesinde faaliyet gösteriyor.

Maddede ise müftüler, Batı Trakya’daki Müslüman Türk azınlığın üst düzey din görevlileri olarak tanımlanırken aynı zamanda devlet memuru statüsünde oldukları ve Genel Müdürlük seviyesinde görev yaptıkları belirtiliyor.

Başka bir ifadeyle, Yunanistan’ın kendi mevzuatında Müftülükler artık doğrudan devlet idaresinin bir parçası olarak düzenlenmiş durumda.

Bu durumda şu soruyu sormak gerekiyor:

Batı Trakya Türk Azınlığının dinî ihtiyaçlarını karşılamak, dinî meselelerini yönetmek ve tarihsel olarak kendi dinî kurumlarını yaşatmak amacıyla var olan Müftülükler, nasıl oluyor da doğrudan Atina’daki bir Bakanlığın idari teşkilatı içerisinde Genel Müdürlük seviyesinde kamu hizmetlerine dönüştürülüyor?

Burada mesele yalnızca müftülere maaş ödenmesi veya kurumların kamu bütçesinden finanse edilmesi değildir. Asıl mesele, Müftülük Kurumunun idaresinde ve müftünün belirlenmesinde azınlığın iradesinin ne ölçüde dikkate alındığıdır.

Lozan ve Atina Antlaşması ne diyor?

Batı Trakya Türk Azınlığının müftülük meselesi, yalnızca Yunanistan’ın iç hukukuyla açıklanabilecek bir konu değildir. Bu meselenin Uluslararası Antlaşmalara dayanan tarihsel ve hukuki bir boyutu da bulunmaktadır.

24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması’nın 40. maddesi, azınlık mensuplarının kendi dinî, sosyal ve hayır kurumlarını kurma, yönetme ve denetleme haklarını güvence altına alıyor.

Madde, aile hukuku ve kişisel statü konularında azınlıkların gelenek ve göreneklerinin dikkate alınmasına ilişkin hükümler içeriyor. 45. madde ise Türkiye’nin 37 ila 44. maddelerdeki hükümlerle Yunanistan’daki Müslüman azınlığa sağlanan hakların karşılığında, Türkiye’deki gayrimüslim azınlıklara aynı hakları tanımasını düzenliyor.

Ancak müftülerin seçimi bakımından çok daha açık bir hüküm, 17 Mayıs 1913 tarihli Atina Antlaşması’nın 11. maddesinde bulunuyor.

Söz konusu madde, müftülerin kendi bölgelerindeki Müslüman seçmenler tarafından seçilmesini öngörüyor. Aynı madde müftülere dinî konularda yetki vermenin yanı sıra Vakıf mallarının yönetiminin denetlenmesi ve belirli aile hukuku meselelerinde yargısal yetkiler tanınmasını da düzenliyor.

Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Gümülcine Seçilmiş Müftüsü İbrahim Şerif’in davasında, Yunanistan kararında da Atina Antlaşması’nın 11. maddesindeki bu düzenleme açıkça aktarılıyor.

Dolayısıyla müftülerin belirlenmesi meselesini tartışırken 1913 Atina Antlaşması’nı görmezden gelmek mümkün değil.

Yunanistan ise Lozan Antlaşması’nda müftülerin azınlık tarafından seçilmesine ilişkin açık bir hüküm bulunmadığını savunuyor. Atina Antlaşması’nın 11. maddesindeki seçim hükmü ise bu tartışmanın en önemli hukuki dayanaklarından birini oluşturuyor.

Azınlığın iradesi nerede?

Bugün Batı Trakya’da yaşanan temel tartışma tam da burada düğümleniyor.

Azınlığın kendi iradesiyle benimsediği dinî temsil anlayışı ile Yunan devletinin kanunlarla oluşturduğu müftülük sistemi arasında ciddi bir görüş ayrılığı bulunuyor.

Yunanistan, 2022 yılında çıkardığı kanunla müftülüklerin kurumsal yapısını yeniden düzenledi. Müftülerin belirlenmesi için din görevlileri ve dinî eğitim alanında çalışan kişilerden oluşan bir danışma mekanizması oluşturdu. Son aşamada ise atama yetkisini devletin ilgili makamlarında bıraktı.

Ancak bir danışma komitesinin oluşturulması, azınlığın kendi müftüsünü seçmesiyle aynı şey değildir.

Batı Trakya Türk Azınlığının önemli bir kesiminin bu yöntemi benimsememesi ve kendi dinî temsilcilerini seçme yönündeki iradesini sürdürmesi de bu nedenle tesadüf değildir.

Mesele, bir kişinin müftü olarak göreve başlamasından ibaret değildir. Mesele, o kişinin hangi iradeyle, hangi hukuki anlayışla ve kimin temsil yetkisiyle o makama geldiğidir.

Bakan Zaharaki Gümülcine’deydi, oldukça da düşünceliydi, peki azınlığın beklentileri nerede?

13 Kasım’da Gümülcine’de düzenlenen görev devri törenine katılan Eğitim, Din İşleri ve Spor Bakanı Sofia Zaharaki, Hristiyanlar ile Müslümanların birlikteliğini ve karşılıklı saygıyı öne çıkaran mesajlar verdi.

Ancak Batı Trakya Türk Azınlığının müftülük meselesindeki temel beklentisi, törenlerde verilen birlik ve beraberlik mesajlarından çok daha somut.

Azınlık, dinî kurumlarının yönetiminde kendi iradesinin tanınmasını, tarihsel haklarının korunmasını ve uluslararası antlaşmalardan doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesini bekliyor.

Bir yanda devletin doğrudan Bakanlığa bağladığı, Genel Müdürlük seviyesinde kamu hizmeti olarak tanımladığı müftülükler; diğer yanda kendi dinî temsilcilerini belirleme hakkını savunan bir azınlık var.

Üç müftülüğün logosundaki Arapça ifadeler de bu tartışmanın üzerine yeni bir soru ekliyor: “Müftülük” mü, “Fetva Dairesi” mi, yoksa Atina’nın idari teşkilatına bağlı bir “Devlet Kurumu” mu?

Elbette bir logodaki Arapça ifade tek başına hukuki statüyü belirlemez. Ancak kullanılan dil, kurumsal kimlik ve mevzuat birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tabloyu sorgulamak gerekiyor.

Batı Trakya Türk Azınlığı için mesele bir tabela, bir logo veya bir ünvan meselesi değildir.

Mesele, kendi dinî kurumlarına sahip çıkabilmek, kendi iradesini ortaya koyabilmek ve Uluslararası Antlaşmalarla güvence altına alınmış haklarını kullanabilmektir.

Atina’ya düşen görev, azınlığın haklarını kendi hazırladığı idari düzenlemelere sığdırmaya çalışmak değil, uluslararası yükümlülüklerine ve azınlığın meşru beklentilerine saygı göstermektir.

Çünkü bir kurumun tabelasına istediğiniz adı yazabilirsiniz. Onu istediğiniz Bakanlığa bağlayabilir, istediğiniz mevzuatla yeniden düzenleyebilirsiniz. Ancak bütün bunlar, o kurumun temsil ettiği toplumun iradesinin yerine geçmez.

Batı Trakya’da yaşayan azınlığın hakkı Müftülüktür, o makama oturacak müftülerin de nasıl seçileceği yukarıda belirttiğimiz anlaşmalar ve maddelerde açıkça belirtilmektedir. Ülkemiz Yunanistan’a da düşen görev bu anlaşma ve uygulamalara sadık kalmaktır.

  1. Logo (Dimetoka Müftülüğü):

Arapça Yazılışı: دار الإفتاء ديديموتيخو

Türkçe Okunuşu: Dâru’l-İftâ Didimotiho

Anlamı: Dimetoka (Didimotiho) Müftülüğü / Fetva Makamı

 

  1. Logo (Gümülcine Müftülüğü):

Arapça Yazılışı: دار الإفتاء كوموتيني

Türkçe Okunuşu: Dâru’l-İftâ Komotini

Anlamı: Gümülcine (Komotini) Müftülüğü / Fetva Makamı

 

  1. Logo (İskeçe Müftülüğü):

Alt Kısımdaki Arapça Yazı: دار الإفتاء كسانثي

Türkçe Okunuşu: Dâru’l-İftâ Ksanthi

Anlamı: İskeçe (Ksanthi) Müftülüğü / Fetva Makamı

Haberin devamını oku

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu