Dört Ülkenin Tatbikatı GSI Kablosunun Güzergâhında, Türkiye’den Karşı NAVTEX

Doğu Akdeniz’de askerî hareketlilik ve enerji rekabeti yeniden gündemin üst sıralarına çıktı.

Yunanistan, Fransa, İtalya ve Güney Kıbrıs’ın katılacağı “EUNOMIA 2026” tatbikatı, Girit-Güney Kıbrıs elektrik bağlantısı için planlanan deniz tabanı araştırmalarının gündeme geldiği dönemde Doğu Akdeniz’de gerçekleştirilecek.

Türkiye, 16 Ekim’de yayımladığı karşı NAVTEX ile Yunanistan’ın bölgedeki denizcilik duyurusu yetkisine itiraz etti. Gözler, GSI projesi kapsamında araştırma yapması beklenen Fransız gemisi Abeille Marengo’nun bölgeye ne zaman gideceğine çevrildi.

Doğu Akdeniz’de askerî hareketlilik ve enerji rekabeti yeniden gündemin üst sıralarına çıktı. Yunanistan, Fransa, İtalya ve Güney Kıbrıs’ın katılımıyla düzenlenen “EUNOMIA 2026” çok uluslu tatbikatının, Girit ile Güney Kıbrıs arasında kurulması planlanan elektrik bağlantısına ilişkin deniz tabanı araştırmalarının yapılacağı bölgeyle aynı döneme denk gelmesi dikkat çekti.

Yunanistan’ın Girit’teki Kandiye (İraklion) Denizcilik İstasyonu üzerinden yayımladığı NAVTEX’in ardından Türkiye de 16 Ekim’de Antalya istasyonu aracılığıyla karşı bir denizcilik duyurusu yayımladı. Ankara, söz konusu bölgede Yunanistan’ın yetkili istasyon olduğu iddiasına itiraz ederek kendi görüşünü ortaya koydu. Gelişme, GSI projesi çevresindeki deniz yetki alanları tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.

EUNOMIA tatbikatı 19 Ekim’de yapılacak

Yunan basınında yer alan bilgilere göre, Yunanistan, Fransa, İtalya ve Güney Kıbrıs’ın katıldığı “EUNOMIA 2026” tatbikatı 16-22 Ekim tarihleri arasında planlandı. Ayrıca 26 Ekim için de ilave faaliyetler öngörüldüğü bildirildi.

Tatbikatın dikkat çeken aşaması ise 19 Ekim’de gerçekleştirilecek. Yunanistan tarafından yayımlanan NAVTEX’e göre, Meis adasının (Kastellorizo) güneyindeki belirlenen bölgede 04.00-10.00 UTC saatleri arasında gerçek mühimmatla atış faaliyeti yapılacak. Aynı gün daha geniş bir alanda hava ve deniz unsurlarının katılacağı faaliyetler de planlanıyor.

Dört ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen tatbikat, Doğu Akdeniz’de deniz ve hava kuvvetleri arasındaki koordinasyonun geliştirilmesini amaçlıyor. Bununla birlikte, tatbikatın GSI projesine yönelik özel bir askerî koruma görevi üstlendiğine ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.

Türkiye’den karşı NAVTEX: Yetki tartışması yeniden gündemde

Türkiye, 16 Ekim’de Antalya NAVTEX istasyonu üzerinden yayımladığı duyuruyla, Yunanistan’ın Meis adasının güneyindeki bölgede düzenlenecek EUNOMIA tatbikatına ilişkin duyurusuna karşı çıktı.

Yunan basınına yansıyan bilgilere göre Ankara, ilgili deniz alanında Kandiye istasyonunun yetkili olmadığını savunarak duyuruyu kendi istasyonu üzerinden yayımladı. Böylece iki ülkenin aynı tatbikat ve deniz alanı hakkında farklı yetki iddiaları ortaya koyduğu yeni bir gelişme yaşandı.

NAVTEX, gemilerin ve denizcilikle ilgili tarafların güvenliği için seyir uyarılarının yayımlandığı bir sistem. Bu tür duyurular, tek başına bir ülkeye egemenlik hakkı kazandırmadığı gibi deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıkları da kendiliğinden çözmüyor. Dolayısıyla yaşanan gelişme, iki ülkenin bölgeye ilişkin hukuki ve siyasi görüş ayrılığının denizcilik duyurularına yansıması olarak değerlendiriliyor.

Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo bekleniyor

Gelişmelerin merkezinde, Girit-Güney Kıbrıs elektrik bağlantısı projesi kapsamında deniz tabanında araştırma yapması planlanan Fransız bayraklı Abeille Marengo adlı gemi bulunuyor.

Yunan basınında 14 Ekim’de yayımlanan bilgilere göre, geminin ilgili deniz çalışmalarında kullanılabilmesi için Yunan Sahil Güvenliğine başvuru yapıldı. Planlanan çalışmaların, deniz tabanının incelenmesini ve elektrik kablosunun güvenli biçimde döşenmesi için gerekli teknik verilerin toplanmasını kapsadığı belirtiliyor.

Ancak araştırmaların fiilen başladığına ilişkin bir bilgi bulunmuyor. Çalışmaların başlayabilmesi için gerekli prosedürlerin tamamlanması ve ilgili denizcilik duyurusunun yayımlanması gerekiyor. Yunan basını, geminin ilerleyen süreçte Meis adasının güneyindeki bölgeden geçmesinin beklendiğini aktarıyor.

GSI projesi neden önemli?

Great Sea Interconnector (GSI), Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasında elektrik bağlantısı kurmayı hedefleyen stratejik bir enerji projesi. Projenin hayata geçirilmesiyle Güney Kıbrıs’ın Avrupa elektrik şebekesine bağlanması, elektrik alışverişinin kolaylaşması ve enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor. Uzun vadede bağlantının İsrail’e doğru genişletilmesi de gündemde.

Projenin teknik ve ekonomik boyutlarının yanı sıra güzergâh üzerindeki deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıklar da sürecin önemli başlıkları arasında yer alıyor. Türkiye’nin itirazları ve Yunanistan’ın araştırmaları sürdürme hazırlığı, enerji altyapısının Doğu Akdeniz’deki daha geniş jeopolitik rekabetten bağımsız olmadığını gösteriyor.

Fransa ve İtalya’nın katılımı dikkat çekiyor

“EUNOMIA 2026” tatbikatına Fransa ve İtalya’nın da katılması, tatbikatın yalnızca Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasındaki askerî iş birliğiyle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor. Dört ülke arasındaki savunma iş birliği, Doğu Akdeniz’de ortak faaliyet yürütme ve askerî koordinasyon kapasitesini geliştirme bakımından önem taşıyor.

Fransa’nın aynı zamanda GSI projesiyle bağlantılı araştırma gemisinin faaliyetlerinde yer alması, gelişmelere ayrı bir boyut kazandırıyor. Bununla birlikte, tatbikata katılan ülkelerin deniz ve hava unsurlarının Abeille Marengo gemisine doğrudan refakat edeceği ya da araştırmaları askerî olarak koruyacağı yönünde resmî bir açıklama yapılmış değil.

Gözler araştırmaların başlayacağı tarihte

Yunanistan açısından temel mesele, Girit-Güney Kıbrıs elektrik bağlantısı projesini teknik ve ekonomik sorunların yanı sıra deniz yetki alanları konusundaki itirazlara rağmen ilerletebilmek. Türkiye açısından ise bölgedeki deniz yetki alanlarına ilişkin görüşlerin korunması ve Yunanistan’ın tek taraflı olarak değerlendirdiği uygulamalara karşı çıkılması önem taşıyor.

19 Ekim’deki “EUNOMIA 2026” tatbikatı ve Abeille Marengo’nun planlanan araştırmaları, önümüzdeki günlerde Doğu Akdeniz’deki gelişmelerin yakından izlenmesine neden olacak.

Ancak tatbikatın yapılması, GSI araştırmalarının başladığı veya geminin askerî koruma altında faaliyet göstereceği anlamına gelmiyor. Sürecin nasıl ilerleyeceği, ilgili denizcilik duyurularının yayımlanmasına, teknik hazırlıkların tamamlanmasına ve tarafların sahadaki tutumlarına bağlı olacak.